Binnen een individuele benadering van seksueel grensoverschrijdend gedrag valt de dichte omgeving/naasten van (potentiële) zedenplegers (denk hierbij aan de partner, de ouders, kinderen) vaak uit de boot. Dit ondanks het feit dat het plegen van zedenfeiten en/of het ervaren van afwijkende seksuele interesses ook een enorme weerslag kan hebben op de naasten van (potentiële) zedenplegers. Naasten van (potentiële) zedenplegers worden geconfronteerd met zaken waar ze eerder geen weet van hadden en moeten -soms noodgedwongen- meegaan in het verdere juridische traject. Dit kan heftige emoties en een heleboel vragen oproepen. In het verlengde hiervan wordt in de internationale literatuur het belang benadrukt om naasten van (potentiële) zedenplegers te erkennen als secundaire slachtoffers (Brown, 2018) met specifieke noden en behoeften waar gehoor aan gegeven moet worden (Brown, 2018; Cahalane et al., 2013; Duncan et al., 2022).
Om deze redenen startte het UFC in 2022 met het actief betrekken van naasten van (potentiële) zedenplegers bij het behandeltraject. Onderstaande casus geeft weer hoe de naaste omgeving van de pleger een plaats kan krijgen binnen de behandeling en hoe samen naar herstel kan worden toegewerkt.
Frans is een 75-jarige man die vijf jaar geleden aangemeld werd bij het UFC naar aanleiding van een veroordeling wegens zedenfeiten ten aanzien van zijn minderjarige kleindochter. Hij kreeg een probatiemaatregel opgelegd waarbij één van de voorwaarden “het volgen van een behandeling inzake de seksuele problematiek bij een gespecialiseerd centrum” betrof.
Frans en zijn partner Marleen hebben samen vier kinderen, één dochter en drie zonen. Hun dochter betreft de moeder van het slachtoffer. Het uitkomen van de feiten bracht, als het ware, een storm teweeg binnen de familie. Hoewel iedereen geschokt reageerde, ging ieder gezinslid op hun eigen manier om met de feiten en de gevolgen ervan. Marleen besloot om naast Frans te blijven staan en hem te ondersteunen in zijn verdere traject. Hierop ontstond een familiebreuk met de twee jongste kinderen. De oudste zonen beslissen om zowel met hun siblings als met hun ouders het contact te behouden. Ze proberen beide contexten zoveel mogelijk van elkaar gescheiden te houden. De grootste wens en hulpvraag van Frans, is om deze familiebreuk een plaats te geven en in de toekomst de band te kunnen herstellen.
Aanvankelijk focust het behandeltraject zich individueel op Frans en wenste Marleen niet aan te sluiten bij de sessies. Intussen is haar mening hierin gewijzigd en blijkt haar aanwezigheid een meerwaarde te zijn voor het behandeltraject. Marleen en Frans zijn erg verschillend. Frans is iemand die zich fysiek en emotioneel afhankelijk opstelt ten aanzien van Marleen, maakt zich snel en veel zorgen, piekert veel en heeft de neiging wat stil te vallen indien hij niet voldoende wordt aangespoord. Marleen daarentegen is assertiever, zeer actief en toekomstgericht, ze blijft niet graag hangen in het verleden en focust op “er samen nog een goede tijd van maken”. Ze neemt Frans mee op sleeptouw en samen zetten ze zich in voor de samenleving en allerlei goede doelen. Binnen de therapie is ze in staat om de gedachtenpatronen van Frans uit te dagen en hem een andere visie voor te leggen. Daarnaast laat ze in haar non-verbale communicatie duidelijk merken wanneer ze het met iets niet eens is. Ondanks dat Frans dit toelaat, blijft hij wel vasthouden aan zijn eigen standpunten en visies. Tijdens de gesprekken wordt eveneens ruimte gemaakt voor de beleving van Marleen en haar psychosociaal welbevinden. Hoewel ze hier af en toe op ingaat, lijkt ze dit in de meeste gevallen eerder op een subtiele manier af te blokken en de focus weer naar Frans te verleggen. Dit valt voornamelijk op wanneer ze emotioneel geraakt wordt of geconfronteerd wordt met het “verlies” van een deel van haar kinderen en kleinkinderen.
Gezien de complexe gezinsdynamieken werd deze casus besproken tijdens de opleiding “System Overload: Inleiding tot de systeemtherapie”. Op basis van de casusbespreking werd besloten om aan de slag te gaan met de familie opstelling om een beter zicht te krijgen op de onderlinge banden binnen het gezin voor en na het uitkomen van de feiten. Bijkomend werd geëxploreerd wat herstel betekent voor Frans, hoe dit er volgens hem uitziet en met wie.
Naar aanleiding van deze familie opstelling en de blijvende wens naar herstel werden verschillende mogelijkheden geëxploreerd. Gezien een rechtstreeks herstel met de kinderen op dat moment (nog) niet mogelijk bleek, werd via Moderator beroep gedaan op “niet-gerelateerde bemiddeling” waarbij plegers en slachtoffers van gelijkaardige feiten, die niets met elkaar te maken hebben gehad, worden samengebracht met oog op een dialoog tussen beide. De ervaringen binnen Moderator met deze vorm van herstelbemiddeling toonden reeds dat het ook zinvol en helend kan zijn om mensen in gesprek te laten gaan met een persoon die niet hun rechtstreeks slachtoffer of dader is.
Voor meer informatie over het aanbod van Moderator, kunnen geïnteresseerden terecht bij www.moderator.be
Meer informatie over systeemtherapie is terug te vinden via www.bvrgs.be
Referenties
Brown, M. (2018). An exploration of the challenges families experience when a family member is convicted of sex offence. https://howardleague.org/wp-content/uploads/2018/12/An-exploration-of-the-challenges-families-experience-when-a-family-member-is-convicted-of-sex-offence.pdf
Cahalane H., Parker G., & Duff S. (2013). Treatment implications arising from a qualitative analysis of letters written by the nonoffending partners of men who have perpetrated child sexual abuse. Journal of Child Sexual Abuse, 22(6), 720-41. https://doi.org/10.1080/10538712.2013.811138