Op 1 juni 2022 ging het nieuwe seksuele strafrecht van kracht, waarbij de wetgever enerzijds de ambitie had om te moderniseren en meer af te stemmen op de huidige samenleving. Anderzijds beoogde men ook meer eenvoud, samenhang en nauwkeurigheid te installeren door middel van onder andere meer hedendaagse bewoordingen, nieuwe namen voor bestaande misdrijven, alsook duidelijkere en aangepaste definities. Via deze Journal Club geven onze criminologen, Minne De Boeck en Larissa Van Puyvelde, een opfrissing van de nieuwigheden in het nieuwe seksuele strafrecht en benadrukken ze wat belangrijk is voor onze praktijk.
Concept toestemming en seksuele meerderjarigheid
In het nieuw seksueel strafrecht staat seksuele integriteit van het individu centraal, waardoor het eerste artikel gaat over het concept toestemming. In het verleden was er geen expliciete definitie voor toestemming, waardoor een heldere conceptualisering met nadruk op ‘vrije wil’ zich aandrong. Verder toont het ook aan dat de wetgever het principe ‘stilzwijgen is toestemmen’ achter zich laat en meer de rechtsleer, rechtspraak en de publieke opinie volgt, namelijk dat toestemming niet bestaat uit het expliciet nee zeggen. Naast het vastleggen van het concept toestemming, maakt de wetgever ook duidelijk in welke toestand iemand niet in staat is om toestemming te geven. Zo kan er geen toestemming gegeven worden voor seksuele handelingen wanneer een persoon in kwetsbare toestand verkeert. Denk hierbij aan het onder invloed zijn van middelen, een ziekte, geweld, dwang, etc.
Wat betreft de seksuele meerderjarigheid heeft de wetgever gekozen om geen wijzigingen te doen en de grens van 16 jaar te behouden. Er is echter een uitzondering gekomen wanneer het gaat over seksuele handelingen tussen minderjarigen. Zo kan volgens de nieuwe wetgeving een minderjarige vanaf 14 jaar instemmen met seksuele handelingen met een andere minderjarige, wanneer deze laatste maximum drie jaar ouder is. Echter zorgt dit laatste voor veel discussie.
Basismisdrijven
Afdeling 1 van het seksueel strafrecht is opgebouwd uit vijf basismisdrijven: (1) aantasting van de seksuele integriteit, (2) voyeurisme, (3)/(4) niet-consensuele verspreiding (respectievelijk met kwaadwillig opzet of uit winstbejag) en (5) verkrachting. De opmerkelijkste veranderingen betreffen (1) en (5) en bij de andere misdrijven werd de definiëring duidelijker gemaakt.
De aanranding van de eerbaarheid wordt nu de aantasting van de seksuele integriteit. Naast een begripsmodernisering heeft de wetgever ook de strafbaarstelling uitgebreid tot situaties waarin derden zonder hun toestemming worden geconfronteerd met seksuele handelingen (‘het getuige zijn van’), dit ter bescherming van hun seksuele integriteit. Wat betreft verkrachting is de opvallendste verandering, de strafverzwaring. Verkrachting wordt in het nieuw seksueel strafrecht bestraft met een opsluiting van 10 tot 15 jaar. Verder zorgde de wetgever dat het penetrerende slachtoffer ook strafbaar werd onder de term verkrachting, wat voorheen niet het geval was.
Verzwaarde misdrijven en verzwarende factoren
In het nieuw seksueel strafrecht spreekt men vanaf nu over verzwaarde misdrijven en verzwarende factoren. Het eerste zorgt ervoor dat de strafmaat in een hoger niveau komt. Bij de verzwarende factoren daarentegen kan de rechter deze in overweging nemen om een eerder zware straf (binnen een bepaald strafvork) uit te spreken.
De belangrijkste verandering binnen de verzwaarde misdrijven voor ons werkveld betreft de toevoeging van incest tot in de derde graad. Hierdoor wordt seksueel misbruik door nonkels en tantes gezien als een verzwaard misdrijf. Daarnaast voegde de wetgever uitdrukkelijk toe dat seksuele misdrijven in de aanwezigheid van een minderjarige en omwille van onder andere culturele drijfveren verzwarende factoren zijn.
Seksuele uitbuiting van minderjarigen
Afdeling twee omvat de misdrijven grooming, seksuele uitbuiting en beelden van kindermisbruik. Bij grooming is gekozen om een uitbreiding naar alle minderjarigen te installeren en grooming zowel online als offline strafbaar te stellen. Op die manier tracht de wetgever te anticiperen op onder andere grooming tussen minderjarigen. Bovendien voegde de wetgever grooming van minderjarigen onder de 16 jaar toe als verzwarende factor. Verder werd de vroegere term ‘kinderpornografie’ veranderd in een meer hedendaagse term, namelijk beelden van seksueel misbruik van minderjarigen (BSMK). De wetgever stelde de definiëring duidelijk, alsook de uitzondering van de primaire sexting. Het artikel verduidelijkt nu ook dat virtuele beelden en sekspoppen van minderjarigen strafbaar zijn.
Take home message
Het nieuw seksueel strafrecht heeft verschillende hiaten uit het verleden (bijvoorbeeld: het penetrerende slachtoffer, beperking grooming, seksuele meerderjarigheid, etc.) proberen wegwerken. Desondanks bestaat er nog steeds een leemte voor bijvoorbeeld het ongewenst toekrijgen van ‘dickpicks’.
